Geschiedenis van het skûtsje

Een skûtsje is een Friese platbodem, waarvan er tussen 1880 en 1930 duizenden zijn gebouwd, eerst van hout en pas rond de eeuwwisseling van staal. De verbindingen van de staalplaten van de romp werden niet gelast maar volledig geklonken.

Ze werden gebruikt als vracht-/beurtschepen en hadden een afmeting van maximaal 19,5 x 4 meter (max. maat van de sluis), met een laadvermogen van ten hoogste 50 ton.

Een skûtsje is gebouwd op één van de vele toenmalige werven in Fryslân en een enkele op de Groningse werf Briltil. Skûtsjes behoren tot de familie der tjalken, maar zijn slanker en sneller uitgevoerd. Momenteel zijn er nog een paar honderd skûtsjes ‘in bedrijf’ waarvan er zo’n 80 meedoen aan wedstrijden. Ons skûtsje is ruim 100 jaar geleden (in 1906) gebouwd op de bekende scheepswerf Buitenstvallaat (J.O. van der Werff) nabij Drachten.

In 2006 hebben we ook op die plek het 100-jarig bestaan gevierd, samen met de huidige generatie Van der Werff.

Het schip is destijds gebouwd onder de naam ‘Ambulant’ maar is in 1999 omgedoopt tot ‘Doeke van Martena’. De Doeke van Martena is nog van originele afmetingen en niet verlengd zoals vele andere skûtsjes:

Lengte 14.89 meter
Breedte 3.38 meter
Diepgang 0.43 meter
Destijds was het toegestane laadvermogen ruim 30 ton.
Het totaalgewicht (wedstrijdklaar) van het skûtsje zelf bedraagt momenteel ruim 14 ton.

Wie was Doeke van Martena

Doeke van Martena is geboren in het jaar 1530 op de Martenastate te Cornjum. Zijn vader heette Tjebbe van Martena en zijn moeder Bauck van Heringa. In het jaar dat Doeke geboren wordt overlijdt zijn vader. Zijn moeder hertrouwt met Syds van Botnia. In 1547, op zijn 17e, overlijdt ook zijn moeder.

Het jonge leven van Doeke begint dus niet erg florissant. Hij trouwt met Swob van Botnia, een zuster van zijn stiefvader. Hun eerste zoon sterft al op jonge leeftijd. Ook zijn vrouw overlijdt jong. Als Doeke 38 jaar is begint de 80-jarige oorlog. Hij is dan opnieuw getrouwd, met Tryn Unema. Zij stond helemaal achter de vrijheidsstrijd van Doeke die hij voerde tegen de Spanjaarden. Zijn zoon Jan, ook vrijheidsstrijder in hart en nieren, verliest het leven in 1584. Zo heeft Doeke, op jonge leeftijd, in zijn gezinsleven al harde klappen gekregen.

Toch is hij een doorzetter en zijn afkomst en huwelijk staan garant voor een snelle carrière. De familie Martena bezit net als vele andere edelen vele huizen in en rond steden. Eén daarvan is de Martenastins in Franeker. Door vererving is deze later in andere handen gekomen en het gemeentehuis van Franekeradeel geworden. Sinds 2006 is Museum Martena in dit gebouw gevestigd.

Doeke wordt lid van de Provinciale Staten van Friesland. Later, in 1564, ook van de Gedeputeerde Staten.

Hij verzette zich hevig tegen de maatregelen van Alva, de Spaanse landvoogd en zijn stadhouder Caspar de Robles. Vaak worden op de Martenastate geheime bijeenkomsten belegd om met elkaar te bespreken hoe de Spanjaarden te dwarsbomen.
Doeke wordt in 1573 door Willem van Oranje benoemd tot de eerste admiraal van Friesland. En zo kiest Doeke met een oorlogsvloot het ruime sop.

De Robles had een vloot ter beschikking die zijn thuishaven had in Harlingen. Tijdens de slag om de Zuiderzee, tussen de Geuzen, onder leiding van Cornelis Dirks van Monnickendam, en de Spanjaarden, onder leiding van Bossu, hield Doeke de vloot van de Robles in bedwang die op de rede van het Vlie lagen. Doeke is altijd één van de figuren geweest die leiding hebben gegeven aan het verzet tegen de Spaanse overheersing. Dit was niet zonder gevaar. In 1580 wordt hij door de Spanjaarden gevangen genomen. Ondanks dat de partijen van Willem van Oranje een losgeld boden kregen ze hem niet vrij. Later lukte dit wel toen men een aantal gijzelaars in handen kreeg. Na bijna een jaar gevangenschap werd hij tegen drie Spaans gezindten geruild en zo kwam hij weer vrij.
Ook is Doeke van Martena ongetwijfeld een belangrijke schakel geweest tussen Willem van Oranje en de Friese ballingen in Emden. Onder hen bevond zich ook Karel Roorda. Nadat er steeds meer twist tussen Willem Lodewijk en Karel Roorda ontstaat over de toekomst van Friesland, horen we niet veel meer van Doeke van Martena. Het kan zijn dat hij geen partij wilde kiezen voor één van beide. Feit is wel dat hij bijna zijn hele kapitaal aan de Friese vrijheidsstrijd offerde. Ondanks het feit dat de Friese Staten hem grote sommen van zijn traktement nooit uitbetaalden bleef hij privé geld in deze strijd steken. Uiteindelijk heeft hem dit volkomen verarmd. In 1603 overlijdt zijn vrouw Tryn en twee jaar later op 75-jarige leeftijd sterft hij zelf. Twee van hun zes kinderen zijn dan nog in leven. Swob en Bauck, twee dochters, zijn het die het geslacht van Doeke van Martena voortzetten.

Doeke van Martena is voor de vrijheid van Friesland een figuur van grote betekenis geweest.

Over de schipper: Riemer de Graaf

“Riemer”, schipper op de Doeke van Martena

Het begon allemaal een dikke 15 jaar geleden toen ik met de zaak mee deed aan de bedrijfscompetitie in Sloten.

Het zeilen zat er al vroeg in, “geleerd van mijn vader”, eerst met een BM’er (16m2) en daarna met een Waarschip.   Na een aantal jaren in het Westen en Noord-Holland te hebben gewoond, kwam ik, weer terug in Friesland, terecht op “De Doeke”, besmet met het skûtsje virus.

Tijdens de wedstrijden bij de IFKS aan de grootschoot op het achterdek. Alles meekrijgen over trim en tactiek. Met trainen alle disciplines eigen maken en later met groepen bij bedrijfsuitjes schipperen.

De ”Doeke van Martena”  heeft nu Drachten als thuishaven en ligt  in Eernewoude  waar we vanuit “Annage” vaak met groepen zeilen door de “Alde Feanen”. We varen verschillende wedstrijden en ‘s zomers de IFKS.

De “Doeke van Martena” is in 1906 gebouwd bij “van der Werff” Buitenstvallaat

 

Mijn uitdaging:

  • Behoud van dit stukje nationaal erfgoed
  • Wedstrijd zeilen binnen de IFKS met een enthousiaste bemanning.
  • Drachten en z’n jeugd enthousiast maken voor het skûtsjesilen en dit mooie stukje nationaal erfgoed.

Agenda

Wedstrijdagenda IFKS 2017:
22-4- 2017 Zaterdag Langweer
23-4-2017 Zondag Langweer
25-5-2017 Donderdag Lemmer Ahoy
26-5-2017 Vrijdag Lemmer Ahoy
27-5-2017 zaterdag Lemmer Ahoy
10-6-2017 Zaterdag Slag om Heeg
11-6-2017 Zondag Slag om Heeg
19 t/m 25-8-2017  IFKS
14-10- 2017 zaterdag slotwedstrijd

Buiten deze wedstrijddagen zijn er nog voldoende zeildagen over om gezellig met vrienden, collega’s of familie een dagje door te brengen op onze “Doeke”.

Neemt u contact op met onze schipper Riemer de Graaf:

 

email: info@doekevanmartena.nl
Tel nummer: 06 51591680